Wat is schaarste?

Economie gaat over schaarste, mensen willen meer dan er is. Het klinkt heel eenvoudig maar er bestaan nogal wat misverstanden.

‘Schaarste bestaat niet in Nederland. Kijk eens hoe de winkels uitpuilen van de goederen, we leven in een consumptiemaatschappij vol overvloed.’

Het zijn vooral niet-economen die wel eens een duit in het zakje willen doen, en dan bovenstaand gebazel laten horen. Economen zouden er een dagtaak van kunnen maken om steeds maar weer uit te leggen wat de misverstanden zijn en wat schaarste dan wel is. En waarom maken ze zich daar zo druk over? Omdat je als je over schaarste praat, bezig bent met het fundament van de economische wetenschap.

Stel je voor dat er geen schaarste meer bestaat, dan zouden de economen wel kunnen inpakken. Vandaar. Gelukkig kan het economenvolk wat dat betreft gerust zijn; het ziet er niet naar uit dat de ’schaarste’ binnenkort verdwijnt.

Wat is het dan wel, en wat vooral niet? Vraag het aan iemand op straat en die zal zeggen: ‘Iets is schaars als er weinig van te krijgen is. Is water dan schaars? Nee, je hoeft de kraan maar open te draaien. Zijn auto’s dan schaars ? Hoe kom je erbij, kijk maar op straat’.

Een econoom redeneert daarbij als volgt; ‘Het water dat bij ons uit de kraan loopt komt daar niet vanzelf uit die vorm uitstromen. Er zijn grondstoffen, zuiveringsinstalaties, een leidingennet, pompen, een hele administratie en heel veel mensen nodig die al die zaken bedienen. Anders gezegd, er worden productiefactoren, natuurlijke hulpbronnen, mensen en machines, gebruikt om dat heldere frisse water uit de kraan te laten lopen.

En nu komt het, die productiefactoren hadden ook voor iets anders gebruikt kunnen worden. Bij voorbeeld om waterputten in de Sahel te slaan. Gebruik je een ploeg arbeiders en graafmachines om er een waterleiding in Nederhorst den Berg mee aan te leggen dan kun je die productiefactoren niet tegelijk inzetten voor het slaan van waterputten in Afrika.

Is het dan inderdaad zo dat er nog behoefte aan allerlei goederen bestaat? Ja, zelfs in Nederland waar we, vergeleken met arme landen, nog steeds baden in luxe. Zelfs in ons land zijn er nog allerlei behoeften waarin niet wordt voorzien. Vraag het de mensen maar, wat ze allemaal nog meer zouden willen hebben. Wij zijn een rijk land, maar nog niet alle behoeften zijn bevredigd. En zolang dat het geval is, is er schaarste en bestaat er een situatie waarin de beschikbare middelen te kort schieten om aan de bestaande wensen van de mensen tegemoet te komen.

De schaarste is pas verdwenen als in alle behoeften van alle mensen is voorzien. En daar komt nog bij dat mensen de neiging hebben steeds meer te willen, ze zijn bijna nooit tevreden. Nu begrijp je ook dat economen zich geen zorgen maken over het voortbestaan van hun vak. Die paradijselijke luilekkerland toestand ligt nog ver weg, voor Nederland en zeker voor de wereld als geheel. Zo lang is er werk aan de winkel voor economen. En mocht de luilekkerland droom dan ooit werkelijkheid worden dan zitten we nog met een vervelende kleinigheid, zolang mensen niet onsterfelijk zijn, blijft de tijd een schaars goed.

Stem of voeg toe aan